» تفاوت انقلاب با ساير مفاهيم مشابه آنمانند؛كودتا،اصلاحات،... جيست؟

» كودتا: در كودتا اقليتى مسلح و مجهز با پشتيبانى نيروى نظامى در مقابل گروه ديگرى كه حاكم بر جامعه هستند قيام كرده وضع موجود را به نفع خود تغيير مى دهند و خود به جاى گروه قبل قدرت را به دست مى گيرند. در اغلب كودتاها به نوعى دست قدرتهاى خارجى مشاهده مى شود. كودتاگران هدفى جز رسيدن به قدرت و خدمت به اربابان ندارند و هيچ توجهى نيز به مشروع بودن يا نبودن ، صالح بودن يا نبودن و... كودتاگران نمى شود.
       كودتا، در (سقوط حكومت) و تغيير بعضى قوانين با انقلاب مشترك است ولى در موارد زيادى نيز با انقلاب فرق دارد. به تعدادى از آنها اشاره مى شود.
       1 انقلاب يك حركت مردمى است و از متن جامعه برخاسته ، ولى كودتا به دست افرادى معدود و بيشتر نظامى ، رخ مى دهد، ريشه مردمى نداشته و اغلب حمايت خارجى را به دنبال دارد.
       2 انقلاب تغييرات اساسى و بنيادى در جامعه ايجاد مى كند در حالى كه تغييرات ناشى از كودتا به تغييراتى در سطح رهبران يا بعضى قوانين ، محدود مى شود.
       3 رهبرى در انقلاب با توجه به ويژگيهاى معيّنى تعيين مى شود و در نوع اسلامى آن رهبر بايد داراى يك سرى خصوصيات فوق العاده از قبيل آگاهى ، مديريت ، عدالت ، شجاعت ، بينش سياسى و... نيز باشد در حالى كه انتخاب رهبرى در كودتا بر زور يا سلسله مراتب نظامى استوار است و مردم در تعيين او نقشى ندارند.
       4 در انقلاب ، رهبران به دنبال اهدافى مقدس مثل كسب استقلال ، آزادى ، عدالت اجتماعى و... هستند در حالى كه رهبران كودتا همواره داراى اين اهداف نيستند.
       5 طولانى بودن روند منازعه سياسى در انقلاب و نبودن يك قدرت متمركز براى در دست گرفتن قدرت از ديگر تفاوتهاى انقلاب با كودتا مى باشد در حالى كه منازعه كوتاه مدت و به دست گرفتن سريع و به زور قدرت از خصوصيات كودتا مى باشد
       شورش : بروز نارضايتى در ميان قشر يا اقشارى از جامعه عليه نظام حاكم است كه ممكن است موجب تغييراتى در سياستها و نهادهاى سياسى شود.
       رفرم : تلاش براى تغيير تدريجى در ساخت سياسى جامعه و در عين حال به دور از خشونت را رفرم مى گويند.
       نهضتهاى استقلال طلبانه : نهضتهاى استقلال طلبانه نيز تلاش مردم جامعه اى عليه حاكميت بيگانه است كه خود از بزرگترين و اساسى ترين انقلابها محسوب مى شود.
       نهضتهاى جدايى خواهانه : اين نوع از نهضتها نيز به قيام و شورش بخشى از مردم جامعه عليه حكومت مركزى گفته مى شود و در هر حال ماهيت اين نهضتها با انقلاب متفاوت است .
       تفاوت اصلاحات و تحولات اجتماعى با انقلاب نيز در اهداف ، ارزشها، جايگاه تاريخى و... است .
       انقلاب تغييرات عمده و ناگهانى در ساختار اجتماعى قدرت سياسى ايجاد مى كند كه موجب دگرگونى اساسى در روند حكومت ، مبانى رسمى حاكميت ، مشروعيت و نظم اجتماعى مى شود در حالى كه در ساير تحولات اجتماعى همانند كودتا، شورش و رفرم هدف تخريب و بازسازى ساختار سياسى اجتماعى نيست بلكه به نوعى اعتراض خشونت آميز عليه وضع موجود است . اصلاح طلبان ، مسؤ ول بدبختى جامعه را نه نهادهاى حاكم بلكه افراد مى دانند بنابراين در پى تغيير بافت اجتماعى نيز نيستند به همين جهت در صورت پيروزى دچار سردرگمى مى شوند در هر حال تحولات اجتماعى هر قدر هم داراى نتايج انقلابى باشند انقلاب نيستند .
       ( ر.ك :انقلاب اسلامى و انقلابهاى جهان،. مهدي نظرپور ، قدرت الله بهرامي :مركز تحقيقات اسلامي سپاه :تابستان 1378 )